Χριστούγεννα στη Γερμανία

Τα Χριστούγεννα στη Γερμανία μοιάζουν μαγικά. Άρωμα καρεμελωμένου μήλου και μπαχαρικών από το ζεστό κρασόμελο (Glühwein), αναμιγμένα με χριστουγεννιάτικα τραγούδια, χαρούμενες παρέες στα όμορφα περίπτερα των παραδοσιακών χριστουγεννιάτικων αγορών, εξαιρετικές παραστάσεις και συναυλίες στις εκκλησίες και στα θέατρα…Σίγουρα είναι μια από τις αγαπημένες περιόδους για να επισκεφθεί κανείς το Βερολίνο, που με τις εκατοντάδες χριστουγεννιάτικες αγορές του μοιάζει με παραμυθούπολη.

Advent – Έλευση

Ένα μεγάλο μέρος των εορτασμών των Χριστουγέννων στη Γερμανία είναι το Advent,οι πέντε εβοδμάδες πριν από τα Χριστούγεννα. Η λέξη προέρχεται από την λατινική λέξη «Adventus», δηλαδή ’Ελευσις”. Με άλλα λόγια η περίοδος προετοιμασίας για τον Χριστό, που έρχεται.Τουλάχιστον αρχικά, αυτό σήμαινε νηστεία και προσευχή, ένα θρησκευτικό έθιμο που διατηρείται κυρίως στις Ορθόδοξες Εκκλησίες όπως την Ελληνική. Στη Γερμανία, λοιπόν ο κόσμος προετοιμάζεται για αυτή την μεγάλη γιορτή, καθαρίζοντας και διακοσμώντας τα σπίτια τους, αγοράζοντας τα απαραίτητα για τις γιορτές. Είναι ο …ερχομός λοιπόν μιας μεγάλης γιορτής, που οι περισσότεροι αγαπάνε.

“Adventkranz”

Γερμανικό διακοσμητικό έθιμο, στεφάνι με κεριά

Σε αυτή την περίοδο είναι που πραγματοποιούνται οι Χριστουγεννιάτικες αγορές, πολλές γιορτές αλλά και η διακόσμηση του σπιτιού. Μαζί με το  Χριστουγεννιάτικο δέντρο, μεγάλη σημασία για τους Γερμανούς έχει και το Adventkranz (στεφάνι του Advent), παραδοσιακά φτιαγμένο από κλαδιά έλατου και τέσσερα μεγάλα κεριά. Με κάθε Κυριακή που περνάει, ανάβουμε ένα κερί και την τελευταία Κυριακή πριν τα Χριστούγεννα, είναι αναμμένα πλέον όλα τα κεριά.

Πιστεύεται πως η παράδοση του στεφανιού αυτού, ξεκίνησε από ένα ιερέα στο ορφανοτροφείο που διεύθυνε. Τα μικρά παιδιά του ορφανοτροφείου ανυπόμονα τον ρωτούσαν ολοένα «Πότε θα είναι τα Χριστούγεννα;» κι έτσι ο ιερέας έφτιαξε ένα «ημερολόγιο» τοποθετώντας 24 κεριά, 19 μικρά και 5 μεγάλα σε ένα κλαδί. Κάθε μέρα άναβε ένα μικρό κεράκι, τις Κυριακές ένα μεγάλο. Το έθιμο διατηρήθηκε με τα 5 κεριά, 4 για τις Κυριακές πριν τα Χριστούγεννα, και ένα για την ημέρα των Χριστουγέννων.

“Adventskalender”

Γερμανικό εορταστικό ημεορολόγιο

Το Χριστουγεννιάτικο ημερολόγιο, είναι μια διαφορετική εκδοχή του Adventkranz. Αρκετά δημοφιλές έθιμο στις μέρες μας, το ημερολόγιο που ουσιαστικά είναι η …αντίστροφη μέτρηση των τελευταίων 24 ημερών πριν τα Χριστούγεννα, αποτελείται από 24 παραθυράκια, τα οποία κρύβουν κάποια έκπληξη. Αυτή μπορεί να είναι κάποιο γλυκό, μια καρτούλα, ένα παιχνιδάκι…Από την 1η Δεκεμβρίου, ανοίγουμε καθημερινά ένα παραθυράκι,παρατηρώντας κιόλας πόσες μέρες απομένουν μέχρι τα …Χριστούγεννα!

Πολλά καταστήματα έχουν ημερολόγια με σοκολάτες ή παιχνιδάκια, καλλυντικά κλπ Πολλές οικογένειες όμως προτιμώντας κάτι πιο εναλλακτικό, δημιουργούν μόνες τους τα ημερολόγιά τους, είτε με αυτοσχέδια παιχνιδάκια και σπιτικά γλυκά, ή και κάρτες, που οι γονείς έχουν προγραμματίσει οικογενειακές δραστηριότητες, όπως την επίσκεψη ενός μουσείου, τη βόλτα σε συγκεκριμένη Χριστουγεννιάτικη αγορά, τον στολισμό του Δέντρου κλπ.

“Weihnachtsbaum”

Χριστουγεννιάτικο Δέντρο

Και πώς θα ήταν άραγε το σπίτι μέσα στις γιορτές χωρίς ένα Χριστουγεννιάτικο Δέντρο; Οι Γερμανοί αγαπάνε πολύ αυτό το έθιμο, το οποίο μάλλον πηγάζει από το Δέντρο του Παραδείσου κατά το μεσαιωνικό έθιμο της αναπαράστασης του Παραδείσου στις εκκλησίες. Κατά τον 19ο αιώνα, υπήρχαν ήδη στολισμένα Χριστουγεννιάτικα δέντρα στις οικίες των ευγενών και των πλουσίων της Βιέννης, του Μονάχου και της Ζυρίχης.
Πλέον, ο στολισμός του Χριστουγεννιάτικου δέντρου είναι μια κεντρική δραστηριότητα των πλείστων οικογενειών. Μάλιστα, πραγματοποιείται συνοδεία παραδοσιακών Χριστουγεννιάτικων τραγουδιών ενώ στο τέλος η οικογένεια απολαμβάνει παρέα ένα ζεστό ρόφημα και γλυκά.

“Weihnachtsmärkte”

Χριστουγεννιάτικες Αγορές

Οι Χριστουγεννιάτικες Αγορές, που αγαπήθηκαν τόσο ώστε στις μέρες μας να φιλοξενούνται χριστουγεννιάτικα παζαράκια γερμανικού τύπου και σε άλλες χώρες, έχουν πολλά ονόματα,ανάλογα με την περιοχή: Weihnachtsmarkt, Adventsmarkt, Adventmarkt, Christkindlesmarkt, Christkindlemarkt, Christkindlmarkt, Christkindchesmarkt.

Μια παράδοση, που πηγάζει στον μεσαίωνα, τα χριστουγεννιάτικα παζάρια ήταν ο χώρος,όπου οι άνθρωποι προμηθεύονταν κρέας και ζεστά ρούχα για τον χειμώνα. Σιγά σιγά, προστέθηκαν κι άλλα προϊόντα όπως γλυκίσματα, παιχνίδια και καλάθια. Όσο περνούσαν τα χρόνια, τα χειμερινά παζάρια, που ξεκινούσαν παραδοσιακά του Αγίου Μιχαήλ στις 29 Σεπτεμβρίου και έληγαν λίγο πριν τα Χριστούγεννα, μεταφέρθηκαν σιγά σιγά στις τελευταίες μόνο εβδομάδες πριν τη μεγάλη γιορτή, ξεκινώντας δηλαδή πλέον στα τέλη Νοεμβρίου.
Μέχρι και σήμερα, τα Χριστουγεννιάτικα παζαράκια διαρκούν 4-5 εβδομάδες, από τέλη Νοεμβρίου μέχρι 23 Δεκεμβρίου, αν και σε αρκετές τουριστικές περιοχές, μπορεί να βρει κανείς τις Χριστουγεννιάτικες αγορές ακόμη και μετά την Πρωτοχρονιά.

Ιδιαίτερα δημοφιλής λιχουδιές είναι κλασσικά τα λουκάνικα, τηγανίτες, «χιονόμπαλες», μαγειρευτό από λαχανίδα, μανιτάρια, μπάρμπεκιου. Το ζεστό Glühwein παραμένει φυσικά το πιο δημοφιλές παραδοσιακό ζεστό ρόφημα των ημερών ενώ μπορεί κανείς να δοκιμάσει και ζεστό μηλίτη, Eierlikör, ζεστή μπύρα,ζεστή σοκολάτα κλπ…

“St. Nikolaus Tag”

η ημέρα του Αγίου Νικολάου

Ο Άγιος Νικόλαος, ο δικός μας Προστάτης των Ναυτικών, στη Γερμανία θεωρείται προστάτης των παιδιών, για αυτό και στους Καθολικούς, ήταν ο Άγιος, που έφερνε τα δώρα στα παιδιά, στις 6 Δεκεμβρίου. Ένας Άγιος κι ένα έθιμο, που παραμερίστηκε από τους Προτεστάντες με τη δημιουργία του Christkind και την μετακόμιση των δώρων στις 25 Δεκεμβρίου,ανήμερα των Χριστουγέννων δηλαδή.
Στις μέρες μας βέβαια, το έθιμο διατηρείται ανεξαρτήτων θρησκευτικών πεποιθήσεων. Εξάλλου, αυτές οι μέρες πρέπει να είναι μέρες χαράς, ειδικά για τα παιδιά!
Τη νύχτα της 5ης Δεκεμβρίου, τα παιδιά καθαρίζουν και γυαλίζουν τις μπότες τους και τις τοποθετούν στην εξώπορτα ή κάτω από το κρεββάτι τους, μαζί με ένα γράμμα ή μια ζωγραφιά για τον Νίκολαους. Το επόμενο πρωί, οι μπότες των καλών παιδιών είναι γεμάτες με ξηρούς καρπούς,φρούτα και γλυκά, ακόμη και κάποια μικρά δωράκια. Τα κακά παιδιά θα λάβουν κάρβουνο και πατάτες…αλλά ευτυχώς ο Νίκολαους αγαπάει όλα τα παιδιά, έτσι φροντίζει να φέρνει κάτι γλυκό σε όλα, ίσως με μια σημείωση,που να υπενθυμίζει στα ζωηρά παιδιά να προσπαθήσουν να είναι λίγο πιο …υπάκουα και ευγενικά.

“Christkind”

Ο μικρός Χριστός, το θείο βρέφος.

«Christkind» εννοούμε τον μικρό Χριστό, το θείο βρέφος. Με τα χρόνια όμως και τις διαφορετικές παραδόσεις αλλά και τα διάφορα χριστιανικά δόγματα, σε κάποιες περιοχές της Γερμανίας,το Christkind είναι στην ουσία το πνεύμα των Χριστουγέννων, ένα αγγελάκι ή παιδάκι με μακριές ξανθές μπούκλες, που φέρνει τα δώρα στα παιδιά,αντικαθιστώντας τον παραδοσιακό θρησκευτικό ρόλο του Νίκολαους (Αγ. Νικολάου), ο οποίος φέρνει δώρα στα παιδιά στις 6 Δεκεμβρίου.

“Δώρα και Παιχνίδια”

Παραδοσιακά, τα παιδιά στη Γερμανία  ανοίγουν τα δώρα τους την Παραμονή αλλά τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερες οικογένειες προτιμούν να ανοίξουν τα δώρα τους ανήμερα των Χριστουγέννων, συνήθως το πρωί ή μετά το γιορτινό γεύμα.

Δώρα κάτω από το δέντρο για τα παιδιά, και φυσικά ένα δωράκι για τους μεγάλους, που δικαιούνται κι αυτοί να νιώθουν τέτοιες μέρες σαν παιδιά!

Και τί πιο ωραίο σε μια παρέα ή σε μια οικογένεια από το να ανταλλάσσουν και οι μεγάλοι δώρα μεταξύ τους; Συνήθως, ο κάθε ενήλικας λαμβάνει ένα μόνο δώρο. Πώς; Μέσω του “μυστικού Άη Βασίλη”. Δηλαδή, αν οι ενήλικες είναι 6, ο καθένας διαλέγει κάποιον για να του αγοράσει ένα δώρο, συνήθως σε μια μέγιστη τιμή,που έχει προσυμφωνηθεί, ώστε να μην έρθει κανείς σε άσχημη θέση αλλά να πάρουν όλοι από ένα όμορφο δώρο.

Βέβαια, κάποιες παρέες κάνουν κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον. Γελοία, άχρηστα δωράκια! Πώς είναι καμιά φορά οι δικές μας μπομπονιέρες γάμων που παρακαλάς να τις ξεχάσεις στο τραπέζι ώστε να μην χρειαστεί να τις πετάξεις την επόμενη μέρα; Ε, οι Γερμανοί τέτοια “θαύματα” τα μαζεύουν και τα ανταλλάσουν μεταξύ τους σε ένα κρυφό διαγωνισμό για το ποιός θα κάνει το πιο άχρηστο και σκάρτο δώρο… “Πού το βρήκε αυτό;! Πώς γίνεται να έχουν κατασκευάσει κάτι τέτοιο και να το πουλάνε κιόλας;” Για αυτό αν σας κάλεσαν οι Γερμανοί φίλοι σας για “Wichteln”, προσπαθήστε να αγοράσετε κάτι που να έχει απίστευτη πλάκα ή να είναι ακατανόμαστα…άχρηστο! Έτσι, γιατί το γέλιο χαρίζει κέφι και ζωή! 🙂

“Λειτουργία στην Εκκλησία για όλους”

Κι όταν τα κεριά στο Adventkranz ανάψουν όλα, και τα παραθυράκια στο Adventskalendar είναι όλα ανοιχτά, έχει φτάσει η μεγάλη, η Άγια Νύχτα.
Οι πιστοί θα πάνε στην εκκλησία για τη λειτουργία. Οι εκκλησίες γεμίζουν με τα γνωστά όμορφα τραγούδια και χριστουγεννιάτικες ψαλμωδίες.
Και κάτι που ίσως δεν γνωρίζουνε πολλοί από εμάς…και ίσως να ζήσατε κάτι παρόμοιο,όπως εγώ πριν μερικά…οκ, πριν πολλά χρόνια:
Παραμονή Χριστουγέννων πριν πολλά πολλά χρόνια, επισκεφθήκαμε μια γνωστή,ιστορική, καθολική εκκλησία. Ήταν απόγευμα ακόμη αλλά λόγω του κρύου και του σκοταδιού, είχαμε την εντύπωση πως ο δείχτης του ρολογιού σήμανε κιόλας μεσάνυχτα. Έξω χιόνιζε πυκνά, και με δυσκολία ανεβήκαμε τα σκαλοπάτια της μεγάλης εκκλησίας. Μέσα, η ζέστη μας αγκάλιασε τόσο έντονα που αποφασίσαμε να παρακολουθήσουμε την Χριστουγεννιάτικη λειτουργία,για την οποία προφανώς είχαν μαζευτεί οι ντόπιοι πιστοί. Προς μεγάλη μας έκπληξη, επρόκειτο για μια λειτουργία που απευθυνόταν σε παιδιά. Μια πολύ όμορφη παράδοση των Χριστουγέννων στην Γερμανία είναι οι λειτουργίες για παιδιά, όπου γίνεται αναπαράσταση της θείας γέννησης,συνοδεία θρησκευτικών γιορτινών τραγουδιών αντί για τις ψαλμωδίες. Παρόμοιες λειτουργίες για παιδιά έχουμε παρακολουθήσει και σε κάποιες εκκλησίες εδώ στο Βερολίνο.

“Και μετά…τέλος, το εορτινό τραπέζι!”

Χριστουγεννιάτικα Εδέσματα

Καθώς η Γερμανία είναι μεγάλη, οι παραδόσεις διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Έτσι, ενώ σε πολλές περιοχές της συνηθίζεται να σερβίρουν χήνα ή κυπρίνο ως κύριο γεύμα ανήμερα των Χριστουγέννων σε άλλες περιοχές όπως η Σαξονία και η Βοημία υπάρχει η παράδοση της …Εννιάδας (Neunerlei). Εννέα Εδέσματα, που σερβίρονται στο γιορτινό τραπέζι την Άγια Νύχτα, τη Νύχτα της Παραμονής δηλαδή,και κάθε ένα από αυτά έχει τον συμβολισμό του.

  • Ψητό λουκάνικο (Μπρατβουρστ), το οποίο συμβολίζει την λήψη της εγκαρδιότητας και της δύναμης
  • Ξινό λάχανο (Σάουερκράουτ) ώστε η ζωή να μην είναι ξινή
  • Φακές, ώστε η οικογένεια να μη γνωρίσει ποτέ την απόλυτη φτώχεια
  • Βραστές κροκέτες (Κλόεσε) ή κυπρίνο ή ρέγκα για ευμάρεια
  • Χήνα ή Χοιρινό ή Κουνέλι για Τύχη
  • Κομπόστα για να φέρνει χαρά στη ζωή
  • Γλυκό από γάλα και φρυγανιά ή Βουτυρόγαλα ώστε να μείνουν μακριά οι ασθένειες
  • Φουντούκια και Αμύγδαλα ώστε να είναι όμορφη η καθημερινότητα
  • Μανιτάρια και Παντζάρια, που φέρνουν Φιλία, Ευτυχία και Υγεία

Στη Βαυαρία, υπάρχει ένα έθιμο που υπάρχει ακόμα και στην Ελλάδα. «Ο χριστουγεννιάτικος χοίρος», δηλαδή το γουρούνι που έκτρεφαν και θυσίαζαν ειδικά για τα Χριστούγεννα.
Σε πολλές Ευαγγελικές οικογένειες το δείπνο και το γεύμα των Χριστουγέννων είναι λιτό καθώς ο Χριστός γεννήθηκε σε μια φάτνη ταπεινή, χωρίς τα απαραίτητα. Προς τιμήν του μικρού Ιησού λοιπόν, στο τραπέζι υπάρχουν βραστά λουκάνικα (Wiener) με πατατοσαλάτα ή ψάρι,συνήθως σολομός (ο σολομός παλαιότερα ήταν το γεύμα του φτωχού στις βόρειες χώρες).

Βέβαια παντού σερβίρονται παραδοσιακά γλυκά!
Μα φυσικά! Αλλιώς πώς θα ήταν τα Χριστουγεννιάτικα Τραπέζια χωρίς τα παραδοσιακά Χριστουγεννιάτικα Γλυκά;
Τα Plätzchen (μπισκότα), που παραδοσιακά ετοιμάζει όλη η οικογένεια μαζί,μπορεί να έχουν όποιο σχήμα και γεύση αγαπάει ο καθένας. Συνηθίζονται βέβαια τα Vanillekipferl (μοιάζουν πολύ με τους δικούς μας κουραμπιέδες), μπισκότα κανέλας, μακαρόνς καρύδας και φυσικά τα πικάντικα Spekulatius.

Για γευστικές δημιουργικές στιγμές!

Το Lebkuchen ή αλλιώς Pfefferkuchen είναι κι αυτό ένα είδος μπισκότου, μαλακό και πικάντικο, καθώς η ζύμη είναι φτιαγμένη με τζίντζερ και άλλα μπαχαρικά.
Το περίφημο Christstollen, είναι ένα είδος γλυκού ψωμιού,που θυμίζει κάπως το δικό μας τσουρέκι. Είναι γεμιστό με αμυγδαλωτό, σοκολάτα ή ξηρούς καρπούς, σταφίδες και άλλα ξηρά φρούτα. Ιδιαίτερα δημοφιλές στη Γερμανία είναι το Dresdner Stollen,δηλαδή το Στόλλεν της Δρέσδης.

Για κάτι διαφορετικό!

Και με αυτές τις γλυκές γεύσεις, μένει μόνο να ευχηθούμε …
Καλά Χριστούγεννα, 
Frohe Weihnachten (Φρόε Βάιναχτεν) !