Αποκριά και Τσικνοπέμπτη

Ας θυμηθούμε με λίγα λόγια γιατί γιορτάζουμε σήμερα.
Την Κυριακή 9 Φεβρουαρίου άρχισε το Τριώδιο που είναι σύμφωνα με τους κανόνες της ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας, η κινητή περίοδος που ξεκινά την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και τελειώνει το Μεγάλο Σάββατο.
Το Τριώδιο έχει λάβει την ονομασία αυτή από το ομώνυμο εκκλησιαστικό βιβλίο, το Τριώδιο, το οποίο περιλαμβάνει τους ύμνους που ψάλλονται στις εκκλησίες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.
Οι ύμνοι αυτοί έχουν τρεις ωδές σε αντίθεση με τους υπόλοιπους ύμνους τις εκκλησίας, οι οποίοι έχουν εννέα ωδές.

Το Τριώδιο συμπίπτει και με την έναρξη των Απόκρεω.
Απόκρεως στη δημοτική = αποκρέα ή αποκριά. Είναι τελευταία μέρα πριν από κάθε ερχόμενη νηστεία.
Στον πληθυντικό απόκρεω ή στη δημοτική απόκριες ή αποκριές που είναι οι τρεις εβδομάδες πριν την Μεγάλη Τεσσαρακοστή που σημαίνει οι «Μεγάλες σαράντα ημέρες» η πιο σημαντική περίοδος νηστείας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των Ορθόδοξων Χριστιανών η οποία προετοιμάζει τους Χριστιανούς όχι μόνο για να τιμήσουν αλλά και για να «εισέλθουν» στα Άγια Πάθη.

Κατά τους βυζαντινούς χρόνους λεγόταν έτσι η τελευταία μέρα κρεοφαγίας δηλαδή την αποχή από το κρέας. Στα Λατινικά έχουμε το Carneval  ή carnevale πιθανότατα από το carne + vale που θα πεί, κρέας χαίρε.

Το ζήτημα της καταγωγής των Αποκριάτικων εθίμων δεν έχει λυθεί. Σίγουρα  έχουν τις ρίζες τους στους αρχαίους χρόνους (Διονυσιακά μυστήρια κ.α), συνεχίστηκαν στους βυζαντινούς χρόνους αν και δεν έχουμε πολλές πληροφορίες από τότε, διότι αποκρύφτηκαν από τους βυζαντινούς συγγραφείς, ως «εθνικά» έθιμα.

Στην Ελλάδα τα έθιμα που επικρατούν τις Απόκριες διαφέρουν από τόπο σε τόπο. Ο ελληνικός λαός γιόρταζε και εξακολουθεί να γιορτάζει κατά τον πατροπαράδοτο τρόπο αυτές τις ημέρες με περισσή ευθυμία, τραγούδια, χορούς και συμπόσια, τα οποία συντελούν εκτός των άλλων και στην σύσφιξη οικογενειακών και φιλικών δεσμών.

Γιατί Τσικνοπέμπτη και όχι άλλη ημέρα;

Το για ποιο λόγο επιλέχθηκε το έθιμο του τσικνίσματος να γίνεται Πέμπτη και συγκεκριμένα την Πέμπτη που είναι 11 ημέρες πριν την Καθαρά Δευτέρα; Αυτό σχετίζεται άμεσα με μια άλλη ισχυρή θρησκευτική παράδοση, χριστιανική αυτή τη φορά. Καθώς για την ορθόδοξη πίστη οι μέρες Τετάρτη και Παρασκευή είναι πολύ σημαντικές μέρες νηστείας, η Πέμπτη θεωρήθηκε καταλληλότερη μέρα για «συντονισμένη» κρεατοφαγία. Επίσης δεδομένου ότι η τρίτη εβδομάδα είναι αυτή της Τυρινής, που ξεκινάει η σταδιακή αποχή από το κρέας (αποχή από κρέας αλλά επιτρέπονται τα γαλακτοκομικά) προκειμένου οι πιστοί να προετοιμαστούν για τη μεγάλη νηστεία, η μεσαία βδομάδα της Κρεατινής ήταν η πιο ταιριαστή να …χαρίσει στο έθιμο την Πέμπτη της.

Έχει επικρατήσει από παλιά να πανηγυρίζονται οι ημέρες της Αποκριάς και με μεταμφιέσεις, παρόλο που στην Παλιά Διαθήκη (δεύτερον, 22, 5) απαγορεύεται ένας άνδρας να ντυθεί γυναίκα και το αντίθετο. Πολλοί ιεράρχες και ιεροκήρυκες καταφέρθηκαν έντονα κατά των αποκριάτικων διασκεδάσεων, λησμονώντας ότι η ψυχαγωγία είναι κοινωνική ανάγκη την οποία όπως έδειξε και η ιστορία, καμιά δύναμη δεν είναι ικανή να νεκρώσει.

Ο τρόπος εορτασμού διαφέρει από τόπο σε τόπο και άλλες τόσες είναι οι ερμηνείες των εθίμων.

Από την βιβλιογραφία αλιεύουμε την πληροφορία η οποία λέει, ότι σε μερικά μέρη συνήθιζε να περνά ο ντελάλης και να θυμίζει στους συγχωριανούς του ότι πλησιάζει η αποκριά και όποιος δεν φρόντισε από το καλοκαίρι να θρέψει χοιρινό για να το ψήσει ακόμα και ο φτωχότερος πρέπει να φροντίσει να το προμηθευτεί. Την δε κατεξοχήν εβδομάδα των Απόκρεω την πέμπτη μέρα (τσικνοπέμπτη), κατά τον Ν. Λάσκαρη, οι γυναίκες «έλιωναν  τα αλείμματα» (βούτυρα, λίπη, λάδια γενικά αυτά που αλείφονται) και όλο το χωριό γέμιζε από την κνίσα  (τσίκνα) που αναδυόταν.

Σύμφωνα με άλλες ανέκδοτες ειδήσεις του Λαογραφικού Αρχείου η κνίσα αυτή αναδυόταν ή γιατί οι γυναίκες άφηναν λίγο κατάλοιπο φαγητού να κολλήσει στην χύτρα ή διότι καθένας ήταν υποχρεωμένος να ψήσει λίγο κρέας στα κάρβουνα.

Άρα σήμερα ψήνουμε, τρώμε και διασκεδάζουμε αφού από την επόμενη εβδομάδα (της Τυρινής) αρχίζουμε να προετοιμάζουμε τον εαυτό μας για τη μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης  το Πάσχα.

Το γαϊτανάκι

Το 2020 έχουμε:

  • ΚΥΡΙΑΚΗ 9 Φεβρουαρίου Τελώνου & Φαρισαίου
  • ΚΥΡΙΑΚΗ 16 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ του Ασώτου
  • ΠΕΜΠΤΗ 20 Τσικνοπέμπτη
  • ΚΥΡΙΑΚΗ 23 των Απόκρεω
  • ΚΥΡΙΑΚΗ 1 ΜΑΡΤΙΟΥ της Τυρινής
  • ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΜΑΡΤΙΟΥ Καθαρά Δευτέρα

Μερικά από τα τοπικά έθιμα της περιόδου.

Στείλτε μας και το δικό σας στο contact@greekberliners.com να το συμπεριλάβουμε! Καλή Τσικνοπέμπτη σε όλους!

  • Βιβλιογραφία:
    Μεγάλη  Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Παύλου Δρανδάκη
    (Χ.Γ. Σακελαριάδης, Δρ. φιλολογίας του Λαογραφικού Αρχείου)
    https://www.dogma.gr/diafora/ti-einai-triodio-giati-onomazetai-etsi-pote-xekina-kai-pote-oloklironetai/20769/
    newpost.gr/anamnhseis-geyshs-kai-alla/5c754ed2091fdbd7247b6dda/tsiknopempti-i-tsiknopefti-ena-ethimo-me-rizes-poy-hanontai-sta-vathi-ton-aionon