Σύνταξη γερμανικής πρότασης (Μέρος 3°)

ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ – ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΟΜΗΣ

Το παρόν άρθρο είναι μια ευγενική παραχώρηση του Γλωσσολόγου/Διδακτολόγου της Γερμανικής ως Ξένης Γλώσσας, κου. Γιάννη Αργυρού.

🔬Γερμανικά στο μικροσκόπιο 

Συνέχεια από το Μέρος 2

Τελειώνωντας, ένας ακόμη παράγοντας που πρέπει να λάβουμε υπόψιν είναι η σειρά των όρων της πρότασης!

Λχ, στα ελληνικά λέμε: «Ο Γιάννης παίζει μπάλα στο γήπεδο»!

Είτε πούμε «ΜΠΑΛΑ παίζει ο Γιάννης στο γήπεδο», είτε «ΠΑΙΖΕΙ στο γήπεδο ο Γιάννης μπάλα» ή «ΣΤΟ ΓΗΠΕΔΟ παίζει μπάλα ο Γιάννης» ή οποιονδήποτε άλλο συνδυασμό, το νόημα πάντα θα είναι το ίδιο, πως… Ο ΓΙΑΝΝΗΣ (Υποκείμενο), ΠΑΙΖΕΙ (ρήμα), ΜΠΑΛΑ (Συμπλήρωμα), και «στο γήπεδο» θα φανερώνει τον χώρο!

Στα Ελληνικά είναι σύνηθες να φέρνουμε τον όρο της πρότασης, στον οποίο θέλουμε να δώσουμε έμφαση στην 1η θέση της πρότασης, ή να τον τονίζουμε με έντονη χροιά φωνής στην ανάλογη θέση.

Αυτό στα Γερμανικά γίνεται σπάνια!

Για να μην γίνονται λάθη στις συντάξεις, καλό είναι, ειδικά οι αρχάριοι, να ακολουθούν την κλασική δομή της πρότασης που επιβάλει το Υποκείμενο της πρότασης να μπαίνει πάντα στην 1η θέση, να ακολουθείται από το Κλιτό-Ρήμα σε 2η θέση, και το απαραίτητο Συμπλήρωμα να μπαίνει ΠΑΝΤΑ στο εκάστοτε τέλος της πρότασης!

Ο όρος πχ «στο γήπεδο» που εδώ είναι πρόσθετη πληροφορία θα μπει μεταξύ του ρήματος σε 2η θέση και του απαραίτητου συμπληρώματος στην τελευταία θέση. Δηλαδή στα γερμανικά, η άνω πρόταση, έχει ΜΙΑ και μοναδικά σωστή συντακτική σειρά που είναι η: «Ο Γιάννης παίζει στο γήπεδο μπάλα»!

Σαφέστατα και μπορεί να γίνει και κάποια έμφαση, πχ «ΜΠΑΛΑ παίζει ο Γιάννης στο γήπεδο» ή «στο γήπεδο παίζει ο Γιάννης μπάλα», αλλά…

  • ΠΑΝΤΑ το κλιτό ρήμα της πρότασης θα εμφανίζεται στην 2η θέση ΑΜΕΤΑΚΙΝΗΤΟ
  • Το Υποκείμενο θα καταγράφεται οπωσδήποτε, αν όχι στην 1η θέση, τότε απαραίτητα στην 3η, δηλαδή ΑΜΕΣΩΣ μετά το κλιτό ρήμα
  • Από εκεί και πέρα, τα υπόλοιπα στοιχεία της πρότασης στην κατάλληλη θέση.

Και προκειμένου να δώσουμε και στα έξτρα στοιχεία τις κατάλληλες θέσεις, είναι απαραίτητο να δούμε κάποια πράγματα ακόμη σχετικά με τη δομή της πρότασης.

Είπαμε, λοιπόν, πως για να είναι ένα ρήμα συντακτικά σωστό και να μπορεί έτσι να έχει ένα Χ νόημα στον συνομιλητή μας, χρειάζεται γύρω του τις σχετικές απαιτούμενες ΦΡΑΣΕΙΣ του, το Υποκείμενο και το εκάστοτε Συμπλήρωμα. Έτσι η δομή11 μιας πρότασης γίνεται ως εξής:

Subjekt          Verb          Ergänzung

Αυτή η δομή και σειρά εμφανίζεται ΜΟΝΟ σε 2 χρόνους στα Γερμανικά:

  1. PRÄSENS
  2. PRÄTERITUM

ΌΛΟΙ οι λοιποί χρόνοι, εγκλίσεις, φωνές ή διαθέσεις απαιτούν τουλάχιστον 2 ρήματα ή δύο θέσεις ρημάτων. Σε αυτή την περίπτωση η δομή της πρότασης έχει την παρακάτω σειρά που περιγράφεται σε χρώματα, που αποτελεί και την ΚΛΑΣΙΚΗ σύνταξη!

Πριν όμως φτάσουμε στην ανάλυση της, είναι απαραίτητο σε αυτό το σημείο να δούμε κάποια άλλα σημαντικά στοιχεία για τους όρους της πρότασης:

Πριν όμως φτάσουμε στην ανάλυση της, είναι απαραίτητο σε αυτό το σημείο να δούμε κάποια άλλα σημαντικά στοιχεία για τους όρους της πρότασης:

Το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

Το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ σε μια πρόταση, εκτός του ότι είναι απαραίτητο για τους λόγους που αναλύσαμε πιο πάνω, σε επίπεδο ΛΕΞΗΣ μπορεί να είναι είτε μια απλή λέξη, είτε μια αντωνυμία (αντί του ονόματος δηλαδή!), είτε μια πιο σύνθετη φράση με πολλούς προσδιορισμούς... αλλά μπορεί ακόμη να είναι και μια ολόκληρη πρόταση. Ας δούμε ένα παράδειγμα:

Το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ

Το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ σε μια πρόταση, εκτός του ότι είναι απαραίτητο για τους λόγους που αναλύσαμε πιο πάνω, σε επίπεδο ΛΕΞΗΣ μπορεί να είναι είτε μια απλή λέξη, είτε μια αντωνυμία (αντί του ονόματος δηλαδή!), είτε μια πιο σύνθετη φράση με πολλούς προσδιορισμούς… αλλά μπορεί ακόμη να είναι και μια ολόκληρη πρόταση.

Ας δούμε ένα παράδειγμα: ΑΥΤΟ είναι προγραμματισμένο!

Η λέξη ΑΥΤΟ είναι το ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ! Αντί της λέξης ΑΥΤΟ, μπορώ να βάλω πχ την λέξη ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΜΑΣ είναι προγραμματισμένο. Είτε, να το αντικαταστήσω με μια πιο σύνθετη δομή, τύπου: «ΤΟ ΟΤΙ ΕΜΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΟΥΜΕ ΜΑΘΗΜΑ είναι προγραμματισμένο», όπου στην περίπτωση αυτή η δομή «ΤΟ ΟΤΙ ΕΜΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΟΥΜΕ ΜΑΘΗΜΑ», πέρα από Υποκείμενο, είναι από μόνο του και μια νέα ολόκληρη πρόταση!

Εμείς πρώτα από όλα θα το μετρήσουμε ως έναν ενιαίο όρο που λειτουργεί ως Υποκείμενο, και αφού τελειώσω με την σύνταξη του ρήματος της πρότασης αυτής, τότε θα πάω να συντάξω, πάλι με τους ίδιους κανόνες, την νέα πρόταση.

Γίνεται επομένως κατανοητό, πως δεν παίζει πρακτικά ΚΑΝΕΝΑ ρόλο το τί θέλω να πω, και το με ποιες λέξεις θα επιλέξω να το κάνω. Ασχέτως έκτασης ή τρόπου εκφοράς, η συντακτική θέση του Υποκειμένου θα είναι πάντα σταθερή και όσον αφορά την πτώση του, θα είναι ΜΟΝΟ … ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ

και… όχι μόνο η απλή πχ λέξη ΑΥΤΟ, ούτε η φράση ΤΟ ΜΑΘΗΜΑΣ ΜΑΣ…. Ακόμη και ολόκληρη η πρόταση «ΤΟ ΟΤΙ ΕΜΕΙΣ ΣΗΜΕΡΑ ΕΧΟΥΜΕ ΜΑΘΗΜΑ» είναι και θα θεωρείται ΟΛΟΚΛΗΡΗ ως ΜΙΑ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ!

Το ρήμα μας

Από τη στιγμή που δεν είναι σε ένα λεξικό, αλλά συμμετέχει στην δομή μιας πρότασης, ΘΑ ΚΛΙΝΕΤΑΙ απαραίτητα, ανάλογα τον χρόνο εκφοράς, και θα πρέπει ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ να συνοδεύεται από τα απαραίτητα φραστικά δεδομένα του, δηλαδή το εκάστοτε Υποκείμενο και το εκάστοτε Συμπλήρωμα. Το Συμπλήρωμα τέλος, κι αυτό θα είναι υποχρεωτικό, και όσον αφορά την έκτασή του, μπορεί να είναι πάλι από ΜΙΑ λέξη, ως και ολόκληρη πρόταση. Πχ ανάλογα: Με ενοχλεί ΑΥΤΟ! – Με ενοχλεί ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΟΥ! – Με ενοχλεί ΤΟ ΟΤΙ ΕΣΥ ΚΑΠΝΙΖΕΙΣ!

Εκτός όμως από τους σχετικούς όρους τύπου ΑΥΤΟ / ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΟΥ / ΤΟ ΟΤΙ ΕΣΥ ΚΑΠΝΙΖΕΙΣ, ως Συμπλήρωμα μπορεί να εμφανιστεί και ένας ΜΗΔΕΝΙΚΟΣ ΟΡΟΣ, λχ… «με ενοχλεί _________ !» – Ως μηδενικός όρος ή αλλιώς αόρατο στοιχείο, ή «αέρας κοπανιστός» θεωρείται εκείνος ο εύλογος όρος που εννοείται εντελώς λογικά [12], αλλά δεν καταγράφεται. Τα ρήματα που συνοδεύονται από μηδενικό συμπλήρωμα, είναι:

α) είτε ΑΠΡΟΣΩΠΑ λχ. Es gilt, es regnet, es scheint, es donnert)

β) είτε ρήματα που εκφράζουν ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ, λχ. Εγώ κοιμάμαι, αυτός έρχεται!

[12] Δηλαδή στο συγκεκριμένο παράδειγμα, ως μηδενικό συμπλήρωμα θα εννοείται «Με ενοχλεί… αυτό το κάτι που ενοχλεί!»

Τα ΙΔΙΑ ρήματα που μπορεί να εμφανίζονται ως ρήματα ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ, σε άλλες δομές μπορεί να συνοδεύονται από κάποιο συμπλήρωμα, αλλά τότε θα έχουν άλλο νόημα.

  • Πχ, η πρόταση «εγώ πίνω πολύ» και «εγώ πίνω πολύ αλκοόλ» συντακτικά και οι δυο έχουν ως βασικό ρήμα το ρήμα ΠΙΝΩ, υποκείμενο το ΕΓΩ, και η 1η παίρνει ως συμπλήρωμα το ΜΗΔΕΝΙΚΟ όρο!
  • Η 2η την λέξη ΑΛΚΟΟΛ! Είναι προφανές πως η 1η πρόταση απλά εκφράζει το ότι εγώ ΚΑΤΑΠΙΝΩ κάτι πολύ, χωρίς να λέω τι ακριβώς(!)… ενώ η 2η έχει την σημασία του ΜΕΘΑΩ/ΚΑΤΑΝΑΛΩΝΩ ΑΛΚΟΟΛ! Το ποσοτικό επίρρημα ΠΟΛΥ, απλά δείχνει την ποσότητα ή τον τρόπο και τίποτε περισσότερο!

Συντακτικά τα συμπληρώματα, ακριβώς επειδή είναι θέμα του εκάστοτε ρήματος εξάρτησης και της σημασίας που πρέπει να αποδώσουν, μπορεί να έχουν οποιαδήποτε μία από τις τέσσερεις πτώσεις: ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ –ΓΕΝΙΚΗ- ΔΟΤΙΚΗ-ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ, αλλά όπως ήδη είδαμε, μπορεί να πάρουν και μηδενικό συμπλήρωμα, που ασχέτως αν δεν καταγράφεται, η θέση του και η συντακτική του λειτουργία ΜΕΤΡΑΕΙ κανονικά!

Αν δεν βρούμε το απαραίτητο εκάστοτε συμπλήρωμα, η πρόταση μας, είναι ΛΑΘΟΣ!

Αυτά ως προς τους όρους της πρότασης. Και ερχόμαστε έτσι, στην σύνταξη της κλασικής πρότασης που περιέχει τουλάχιστον δύο ρηματικούς τύπους!

S1234 V1 [(Pro)Nomen Präp.Objekt] {te-ka-mo-lo} V4 V3 V2

V1  S1

Το V1 (σε 2η θέση ΠΑΝΤΑ) για να είναι σωστό συντακτικά, πρέπει υποχρεωτικά να συνοδεύεται από ένα υποκείμενο και ένα συμπλήρωμα.

Το S1 θα είναι τότε το υποκείμενο του V1 (τοποθετημένο στην 1η θέση της πρότασης) και ως συμπλήρωμα θα παίρνει ΠΑΝΤΑ το ρήμα στο τέλος της πρότασης, στην εν λόγω περίπτωση το V2! Έτσι τελειώνουμε συντακτικά με το 1ο ρήμα, καθώς έχει και Υποκείμενο και Συμπλήρωμα.

V2  V3

Το V2, όμως, είναι και αυτό ρήμα, άσχετα αν είναι άκλιτο στο τέλος της πρότασης (καθώς μόνο άκλιτο θα μπορούσε να ενσωματωθεί)!

Ως ρήμα χρειάζεται όμως και αυτό τα δικά του αντίστοιχα Υποκ + Συμπλ. (επειδή όμως αυτό δεν επιτρέπεται σε μια ενιαία δομή, όπως είπαμε παραπάνω,  υποχρεωτικά το V2 πρέπει να έχει ΚΟΙΝΟ υποκείμενο με το V1, αλλά έστω δικό του συμπλήρωμα, που θα είναι ΠΑΝΤΑ το αμέσως προηγούμενο ρήμα, εδώ το V3)

Είναι σαν να μεταφέρουμε το V2 από την τελευταία θέση, νοητικά, στην 2η θέση. Τότε ο τελευταίος όρος της πρότασης θα είναι το V3.

V3

Το V3 για τους ίδιους λόγους, χρειάζεται κοινό υποκείμενο με το V1 και V2, αλλά και δικό του συμπλήρωμα, που θα είναι ΠΑΝΤΑ το προηγούμενο του, εδώ το V4). Το ρήμα V4, τώρα για τους ίδιους λόγους θα χρειαστεί δικό του Υποκείμενο, όμοιο με τα άλλα ρήματα, αλλά και δικό του συμπλήρωμα!

Σε αυτή την περίπτωση θα είναι ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΓΚΥΛΗΣ []! Μέσα σε αυτή την αγκύλη θα εμφανιστούν ΟΛΕΣ ΟΙ ΠΛΑΓΙΕΣ ΠΤΩΣΕΙΣ, τα έμμεσα και άμεσα αντικείμενα, τα εμπρόθετα αντικείμενα – γενικά ΟΛΟΙ οι απαραίτητοι όροι που λειτουργούν ως συμπλήρωμα στο εκάστοτε τελευταίο ρήμα, ενώ στα άγκιστρα {} θα εμφανιστούν οι προσδιορισμοί, συνήθως υπό εμπρόθετη μορφή επίσης, ή μορφή επιρρημάτων και μορίων!

Ενίοτε, για λόγους ΕΜΦΑΣΗΣ, ΕΝΑΣ από τους όρους με ΧΡΩΜΑ, μπαίνει μπροστά στη θέση του Υποκειμένου!

Αυτό πιο συχνά γίνεται στον προφορικό λόγο! Σε αυτή την περίπτωση η δομή αλλάζει ως έξης:

ΕΝΑΣ ΜΟΝΟ ΟΡΟΣ από τα χρωματικά πεδία πάει μπροστά στη θέση του Υποκειμένου, ΤΟ ΡΗΜΑ 1 ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ στη 2η ΘΕΣΗ, και αμέσως μετά ακολουθεί το Υποκείμενο και μετά η ακριβής σειρά των υπολοίπων όρων![13]

ΩΣΤΟΣΟ: Η έμφαση στα γερμανικά, και ειδικά στον γραπτό λόγο, δεν γίνεται τόσο με αντιμετάθεση όρων στην 1η θέση, αλλά με σταθερή σύνταξη και προσθήκη ΜΟΡΙΩΝ μέσα στην πρόταση, όπως:

ja – doch – mal – eben – vielleicht,

που πηγαίνουν μεταξύ των χρωματικών συνόλων, συνήθως μπροστά από τον όρο που θέλουμε να δώσουμε έμφαση… και κάθε φορά σημαίνουν κάτι άλλο, για αυτό και δεν αποδίδονται σε μεταφράσεις! Πιο πολύ δηλαδή υπάρχουν για να μας τραβήξουν την προσοχή και να καταλάβουμε πως στο Χ σημείο γίνεται κάποια έμφαση!

Συνήθως αυτή η έμφαση, σχετίζεται με τα περιβόητα Modalverben


[13] Μαθαίνοντας κανείς να γράφει συντακτικά σωστά, μαθαίνει παράλληλα να διαβάζει και σωστά. Σε ένα άγνωστο κείμενο, με Χ άγνωστο λεξιλόγιο, συχνά, η σωστή «συντακτική» ανάγνωση, μπορεί να μας λύσει τα χέρια! Λχ, βρίσκοντας το κλιτό ρήμα σε 2η θέση, αυτόματα πρέπει να υπάρχει Υποκείμενο, ιδανικά σε 1η θέση. Αν δεν είναι εκεί… θα πρέπει να είναι αναγκαστικά στην 3η θέση (***μόνο σε 3 περιπτώσεις δεν εμφανίζεται Υποκείμενο στις θέσεις 1ή3, αλλά αυτό είναι θέμα επιπέδου C2). Έχοντας, επομένως, βρει το κλιτό ρήμα, είναι πανεύκολο βάσει καταλήξεων να βρούμε ποιος όρος θα είναι το Υποκείμενο, ακόμη και αν δε ξέρουμε τί σημαίνει. Τουλάχιστον θα έχουμε από κάπου να ξεκινήσουμε. Το ίδιο ισχύει για την εκάστοτε τελική θέση του Συμπληρώματος. Οι θέσεις δλδ των όρων μιας πρότασης, είναι πολύ συγκεκριμένες, για να κάνει κανείς λάθος. Αν, όμως, κάνει μετάφραση… εκεί… δυστυχώς, δεν τηρείται η σύνταξη, και αυτόματα θα οδηγηθεί σε λάθος. Απλά τα πράγματα!

Τα ΜΟΡΙΑ είναι ελεύθερα να μπαίνουν όπου θέλουν!

Η ΔΙΑΦΟΡΑ είναι πως το περιεχόμενο της ΑΓΚΥΛΗΣ, είναι υποχρεωτικό, και αν τυχόν διαγράψουμε κάποιον όρο, η πρότασή μας ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ, και νοηματικά, αλλά κυρίως συντακτικά. Αντίθετα το περιεχόμενο των αγκίστρων είναι πρόσθετη πληροφορία, που αν φύγει ΔΕ ΘΑ ΑΝΑΤΡΑΠΕΙ Η ΣΥΝΤΑΞΗ ΠΟΤΕ!

  • Δομή με 2 ρήματα έχουμε με:

Modalverben (τροπικά ρήματα)

Trennbare Verben (χωριζόμενα ρήματα)

Futur 1, werden-Passiv (Präsens +Präteritum), sein -Passiv (Präsens +Präteritum), Perfekt, Plusquamperfekt, παρελθοντικούς τύπους Konjuktiv I +II

  • Δομή με 3 ρήματα έχουμε με:

Modalverben σε Perfekt, χωριζόμενα με 3 ρήματα,

Futur 2, werden-Passiv (Perfekt+Plusquam), sein -Passiv (Perfekt+Plusquam), Passiv με Modalverben σε Perfekt+Plusquamperfekt,

  • Δομή με 4 ρήματα έχουμε με:

Modalverben και Passiv σε Perfekt, Plusquamperfekt & Futur 1

© Αργυρός Γιάννης 2020

ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ – ΚΑΝΟΝΕΣ ΔΟΜΗΣ

> Δείτε τη συνέχεια στο Μέρος 4