Das kommt mir alles griechisch vor! IV

Δεν καταλαβαίνω τίποτε.

Μέρος 4ο

Η ελληνική λέξη έχω…

… σημαίνει είμαι κάτοχος ή μεταφορικώς μπορώ να νικήσω κάποιον!

Όταν κατά τις μετατροπές έγινε προσπάθεια να μεταφραστεί αυτή η λέξη, δυστυχώς η εκδοχή echo είχε ήδη χρησιμοποιηθεί για την μεταφορά της λέξης ηχώ, έτσι αντί του ελληνικού έχω χρησιμοποιήθηκε το σχετικό συνώνυμο λήμμα χάπτω, λατινιστί habeo, που σήμαινε έχω, όχι επειδή δημιούργησα από μόνος μου, αλλά γιατί κάπως το απέκτησα, πχ το αγόρασα ή το δανείστηκα, ή και το έκλεψα!

Άλλο πράγμα δηλαδή εννοούσαν στην  αρχ.  Ελλάδα λέγοντας «έχω γνώσιν» ή  «έχω παιδιά», και  άλλο  «χάπτω οικίαν».

Στα  νέα ελληνικά διατηρούμε το κλασικό ρήμα έχω για να δηλώσουμε νίκη ή πως κάτι είναι δικό μας, πχ έχω τέκνα, αλλά χρησιμοποιούμε το ρήμα κατά-έχω/κατέχω, για να δηλώσουμε, πως κάτι το αποκτήσαμε και σήμερα είναι δικό μας, όχι, όμως, επειδή το φτιάξαμε μόνοι μας.

Άρτος, ψωμί, μάζα, ψίχα…τί άλλο;

Παρόλο που στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν πολλά είδη ψωμιού, διαχώριζαν τον άρτο για τις προσφορές στους Θεούς, την μάζα ως ψίχα, τον πλακούντα για τα γλυκίσματα και την δαράττην για το ζυμωτό. Με παραφθορά στον ήχο, η δαράττην αποδόθηκε βαράττη στην ελληνιστική εποχή, για να καταλήξει στο λατινικό borotto, και από εκεί ως Brot στην σύγχρονη Γερμανική και ως bread στα αγγλικά.

Ο ηγέτης και το αυτοκίνητο!

Μήπως, άλλωστε, το ίδιο δεν συνέβη και με το αρχ. ρήμα ἄγω, από όπου μετετράπη σε Fἄγω, και από εκεί σε αγωγή και ηγέτη;

Και από την ρίζα αυτή, έχουμε στην σύγχρονη γερμ. Wagen, και αγγλική wagon, για να ορίσουμε την άμαξα, που οδηγεί κάποιος, και pad-agogen για παιδαγωγούς;

Το φιλί

Ή το αρχαίο ρήμα κυνώ, που σημαινει φιλάω με τα χείλη μου, κάτι που στην σύγχρονη ελληνική συνεχίζουμε όταν προσ-κυνούμε μια εικόνα; Οι Γερμανοί το πήραν από την υποτακτική έγκλιση ως κύσσω, αποδίδοντάς το πρώτα ως küssen γερμανιστί και μετά ως kyss στα σκανδιναβικά και ως kiss αγγγλιστί.

Τώρα λέμε!

Τώρα, για να δηλώσουμε την παρούσα στιγμή έχουμε δυο τρόπους. Είτε να πούμε την έννοια το παρόν ή το νυν. Το παρόν έχει ακριβή σημασία, αυτή την στιγμή, όπως και το γερμ. jetzt, ή το αγγλ. at this moment, αλλά από τώρα και παρακάτω, τούδε και στο εξής, νυν και αεί. Εκ του νυν, nun στα Γερμανικά, now στα αγγλικά.

  • Ανάλογα το ρήμα kämmen/χτενίζω, από το αρχ. κώμη, εξ ου σήμερα το κομμωτήριο.
  • Κάτι ανάλογο συμβαίνει με την ελληνική κάμαρα, που αποδίδεται γερμανιστί ως Zimmer ή και Kammer.

Πιάσε μια πράσινη!

Πόσες φορές έχετε ζητήσει να σας φέρουν μπύρα σε ένα κατάστημα και χρησιμοποιείτε το ρήμα bestellen; Αν σας έλεγε κανείς, ότι be-stellen, δεν το καταλαβαίνει ο γερμανόφωνος ως «παραγγέλνω», δλδ ζητάω να μου φέρουν, αλλά ως «παρά-αγγέλω», δλδ κάτι καταλήγει σε μένα δίπλα μετά από μεταφορά.
Ότι ακριβώς δηλαδή σημαίνει και το αρχ. ελλ. ρήμα, εξ ου και η λέξη αγγελία;

  • Και πόσοι γνωστοί σας πέρασαν χρόνια σε γερμανικό εργοστάσιο/φάμπρικα, – Fabrik γερμανιστί;

Ή εκείνη η ειδοποιός διαφορά μεταξύ Arbeit και Aufgabe, με την πρώτη λέξη να δηλώνει την παραγωγή έργου (Werk γερμ. work αγγλ. από το αρχ. ελλ. Fεργον, με δασεία), και να συνεχίζεται ακόμη και σήμερα στην γερμανική νοοτροπία η διαφορά.
Άλλο πράγμα παράγει κανείς ότι του ανατίθεται ως δουλειά/Aufgabe και άλλο πράγμα είναι να εκτελεί την δική του σωματική εργασία/Arbeit (από το πρωτογερμ. arƀed, arƀid, arbēt, *και στα σουηδικά. arbete και δανέζικα arbejde * δανειθέν από την αρχ. ελλ. ριζα του εργ(β)άτειν).

  • Ομοίως και η έννοια της κληρονομιάς/Erbe, ή και στην σλαβική γλώσσα. rabъ με την έννοια του σκλάβου, εξ ου και το σημερινό Roboter/robot, και επίσης και στην ρωσική γλώσσα ως rabóta (работа)!

Οι λατινικές και ελληνικές λέξεις μεταλλαγμένες λόγω επιρροών προφοράς, ορθογραφίας και χρηστικής λειτουργίας αρχίζουν να καταγράφονται στα πρώτα λεξικά με την συμβολή του πατέρα της Ευρωπαϊκής Ιστορίας, του βασιλιά Καρόλου του Ι, γνωστού και ως Καρλομάγνος.

Στα αλφαβητάρια της εποχής του, την Καρολίγνεια Μικρά και Μεγάλη, υιοθετεί τόσο το συντακτικό της αρχ. ελλ., όσο και το βασικό λεξιλόγιο για να δημιουργήσει μια κοινή ευρωπαϊκή πρωτόγλωσσα.

Χρόνια αργότερα, κατά την αναγεννησιακή περίοδο και αργότερα με την ανάπτυξη της τυπογραφίας, γενικεύονται και να μεταδίδονται σε βιβλία οι ελληνικές λέξεις, ιδίως κατά τον 19ο αιώνα. Έτσι γίνονταν όλο και περισσότερο γνωστές και «προσιτές» στους πολλούς και σιγά-σιγά ενσωματώνονταν στην καθημερινότητα, ενώ παλαιότερα τις κατανοούσαν και τις χρησιμοποιούσαν μόνον οι λόγιοι.

Ακόμα και σήμερα συνεχίζουν οι άλλες γλώσσες να δανείζονται ελληνικές λέξεις στην επιστήμη, την τεχνολογία και άλλους πνευματικούς και πρακτικούς τομείς της ζωής των ανθρώπων, όταν τις χρειάζονται, είτε για επιστημονική ορολογία, είτε για τρέχουσα ονομασία, είτε για ευστοχότερη και πιο εντυπωσιακή «σύγχρονη» έκφραση.

Διαβάστε το 3ο μέρος!
Σύντομα το 5ο μέρος!
© Ioannis Argyros, 2020 Berlin
* Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, ανατύπωση, ή χρήση σε δημόσιο χώρο, χωρίς την έγγραφη άδεια του συντάκτη. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.