Das kommt mir alles griechisch vor! VI

Δεν καταλαβαίνω τίποτε.

Μέρος 6ο – Τελευταίο!

Στη σύγχρονη γερμανική γλώσσα συναντώνται πολλές λέξεις που είναι «κατά το ήμισυ» ελληνικές. Αναφέρονται ενδεικτικά σύνθετες λέξεις με το ένα συνθετικό τους ελληνικής προελεύσεως, όπως:

Technik, Musik, Problem, Programm, System, Krise, Phase, Zone, Klima, Energie, Pilot-, Therapie, Ökologie, Theater κλπ.

Οι ελληνικές αυτές λέξεις, απλές και σύνθετες, αποτελούν θεμελιώδες υλικό, τόσο ποσοτικά, όσο και «ποιοτικά» και συνεισφέρουν στον λεκτικό πλουτισμό της γερμανικής γλώσσας.

Μία σειρά από ελληνικές ονομασίες διαφόρων ειδών-θεάματα, χώροι ψυχαγωγίας, μουσικά συγκροτήματα κ.ά. τυγχάνουν ιδιαίτερης προτίμησης στην καθημερινότητα:

  • Historikum [=ονομασία κέντρου (κτήρια) για «μουσειακή» συγκέντρωση].
  • Ozeanarium [=τμήμα μεγάλου διεθνούς άλσους ψυχαγωγίας].
  • Exotarium [=εξωτικά ζώα, φυτά, άνθη].
  • Hydra [=όνομα μικρού σκάφους -επιστημονικού εργαστηρίου- που ετέθη σε υπηρεσία (1991) για να ελέγχει την ποιότητα και τη γενική κατάσταση του νερού στη λίμνη της Ζυρίχης].
  • Trogloditen [=ισπανικό μουσικό συγκρότημα νέων].
  • Archeopteryx [=ονομασία ομάδος που αναζητεί ταλέντα χορού, μουσικής].
  • Megastar [=χαρακτηρισμός ορισμένων από τα μεγάλα «είδωλα» των σημερινών νέων στις τεράστιες μουσικές συγκεντρώσεις τους].
  • Laserdrom-Abyss [=δύο κινηματογραφικές ταινίες τρόμου].
  • Cinephile [=έντονη αγάπη για τον κινηματογράφο].
  • Petra [=τίτλος μουσικού συγκροτήματος ροκ].

Και φυσικά, δεν είναι περίεργο, αν κανείς μελετώντας τις δύο γλώσσες έρθει αντιμέτωπος με πλήθος γλωσσικών περιπτώσεων, όπου ελληνικές λέξεις εμφανίζονται περίτεχνα μέσα στις σύγχρονες ευρωπαϊκές, και ακόμη περισσότερο στην γερμανική, όπως η έννοια: Pathopatridalgia [πάθος-πατρίδα-άλγος], που αναφέρεται στους Ελβετούς μισθωτούς στρατιώτες σε άλλες χώρες (ιδίως στη Γαλλία κατά τον 18ο αιώνα), στους οποίους είχε απαγορευθεί με ποινή θανάτου να τραγουδούν τα τραγούδια των βουνών της πατρίδας τους, γιατί τους προκαλούσαν τόσο έντονη νοσταλγία, που τους οδηγούσε σε ομαδικές λιποταξίες.

Σε ένα επαρχιακό, πολύ επιμελημένο εστιατόριο μικρής πόλεως της ΝΔ Γερμανίας, στον Μέλανα Δρυμό (1992), στον περιποιημένο «καλλιτεχνικό» κατάλογο, στη σελίδα για τα ποτά-κρασιά, στο επάνω μέρος της υπήρχε διακοσμημένη και καλλιγραφημένη η λέξη Ampelographie και στο κάτω μέρος της σελίδας η επεξηγηματική υποσημείωση:

  • αμπελογραφία [=η τέχνη καλλιέργειας της αμπέλου και αμπελογράφος είναι εκείνος που περιγράφει την άμπελο και εξυμνεί τα προϊόντα της].

Τέλος πλήθος από ελληνικές λέξεις χρησιμοποιούνται σε επιγραφές καταστημάτων, εμπορευμάτων, δραστηριότητες, εξυπηρετήσεις, διαλεγμένες ώστε να είναι σύντομες, εύκολες, εύηχες και ταιριασμένες, όπως: Neon, Oasis, Kosmos, Atmos, Astra, Organon, Omega, Genesis, Hermes, Mythos. Αλλά συμβαίνει και το ανάποδο. Στην ελληνική καθημερινότητα εμφανίζονται λέξεις γερμανικής προέλευσης, που αγνοούμε την ουσιαστική τους προέλευση, γιατί πιστεύουμε ότι πρόκειται για ατόφιες ελληνικές λέξεις. Λχ η έννοια πανδαιμόνιο, αγγλικής επινόησης, από την σύνθεση των αρχ. λέξεων, δαίομαι-“μοιράζω” και πᾶς, που δηλώνει τον θόρυβο από πολλές μοιρασμένες φωνές, ή και το γνωστό στρατιωτικό ή γυμναστικό παράγγελμα Halt, που απαιτεί την στάση!

Τα γνωστά μας αξιόγραφα, γερμ. Wertpapier, ή η χρηστικότατη βούρτσα, από το burstja /Bürste. Πόσοι, άραγε δεν γνωρίζουν την περιβόητη Gestapo και τον χαρακτηρισμό γκεσταπίτης; Και όμως είναι συντομογραφία της επωνυμίας Geheim-Staatspolizei (= Μυστική Αστυνομία του Κράτους). Οι αρχιτέκτονες/μηχανικοί χρησιμοποιούν συχνά την έννοια του εγκιβωτισμού, ως θεμελίωση με στεγανό περίφραγμα. Και όμως, η έννοια είναι καθαρά γερμ. ως Einschachtelung! Και αυτό το αερόπλοιο Zeppelin, είναι και αυτό γερμανικό! Όπως και η μπύρα Κάιζερ, ως τίτλος Γερμανού Αυτοκράτορα!

Πόσοι από εμάς έχουν μια ιδιαίτερη, εντελώς αντίθεση αισθητική αντίληψη κομψότητας, που αγγίζει τα όρια του kitsch; Και πόσες αναφορές έχουμε ακούσει για το lumpen  προλεταριάτο κατά την μαρξιστική ορολογία; Ή το περίφημο οικονομικό Krach το 1929 στην Νέα Υόρκη, την ραγδαία πτώση των τιμών του χρηματιστηρίου; Θυμάστε τις περίφημες μπότες Wehrmacht, με την επένδυση μετάλλου πάνω από τα δάχτυλα; Ήταν σχέδιο του πεζικού των Ναζί, για να προστατεύονται τα δάχτυλα των ποδιών του στρατεύματος!

Τί θα λέγατε για μια βόλτα σε αιθέριες γεύσεις από προϊόντα διατροφής που πωλούνται παρασκευασμένα ως Delikatessen; Μήπως έχετε ακούσει κάποιος να λέει ανοητολογίες, κοινώς παρλαπίπες; Ο Γερμανός το λέει Paperlapapp. Και οι οπαδοί του Rationalism – ελληνιστί Ορθολογιστές, ήταν στοχαστές που θεωρούσαν, πως η γνώση αποκτάται όχι τόσο με την εμπειρία, όσο με την νόηση!

Και όταν έρχεται το σούρουπο, είναι η καλύτερη ώρα για ένα Schnapps – μια κατηγορία λικέρ, με υψηλή περιεκτικότητα σε αλκοόλ, ενώ ένα Schnitzel, βιενουά ή όχι, είναι πάντα ένας εκλεκτός μεζές από λεπτές φέτες κρέατος, που τηγανίζονται, αφού τις βουτήξουμε σε χτυπημένο αβγό και τις πασπαλίσουμε με τριμμένη φρυγανιά.

Όλοι μας έχουμε πρίζες με γείωση (SCHUutz – KOntakt=επαφή ασφαλείας), τις γνωστές Σούκο. Και η Ψυχολογία δεν γλίτωσε από την γερμανική επιρροή της κατηγορίας του Υπερ-Εγώ / Uber-Ich, στην φροϋδική θεωρία, τμήμα της προσωπικότητας του ατόμου στο οποίο δρα κατασταλτικά στις παρορμήσεις και επιθυμίες του Εγώ. Και στην Πολιτική, οι σύγχρονοι Σοσιαλδημοκράτες οφείλουν το όνομά τους στον Sozialdemokrat, τον οπαδό της πολιτικής ιδεολογίας, που επιδιώκει τις κοινωνικοοικονομικές αλλαγές του σοσιαλισμού με βαθμιαίες μεταρρυθμίσεις. Στην Βιολογία, το στοιχείο που «χρωματίζει» τα στοιχεία της πυρηνικής ουσίας των κυττάρων, που ορίζουν την κληρονομικότητα, ονομάζεται Chromosom!

Και οι παλαιότεροι, ίσως, να θυμούνται την περίφημη Stuka, έναν τύπο γερμανικού βομβαρδιστικού αεροπλάνου, που χρησιμοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ή το Zwanziger, ένα παλιό αυστριακό νόμισμα που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα επί Καποδίστρια. Και εκείνο παλτό, γερμ. Mantel από το μεσ. γερμ. (mhd) mantel και mandel < πιθανόν μεσ. λατ. mantellus μάντιον < μανδύας!

Κλείνοντας να σημειώσουμε εκφράσεις ελληνικές που καθιερώθηκαν στην Γερμανική από την Αναγέννηση και έπειτα: Das A und O/το Άλφα και το Ωμέγα, η αρχή και το τέλος, Unter der Ägide/υπό την αιγίδα, Danaidenfass/Πίθος των Δαναΐδων, Trojanisches Pferd/Δούρειος Ίππος, eine Gelegenheit beim Schopf packen/αρπάζω την ευκαιρία από τα μαλλιά, Pyrrhussieg/Πύρρειος νίκη, Sisyphusarbeit/Σισύφειο έργο, Tantalusqualen/τα μαρτύρια του Ταντάλου, Zankapfel/μήλο της Έριδος…

Με τόσες πολλές ελληνικές λέξεις, προφορές και λεκτικές τεχνοτροπίες στην γερμανική Γλώσσα, άνετα μπορεί κάποιος ομιλητής, μελετητής και σπουδαστής να αναφωνήσει, ότι ….das kommt mir alles griechisch vor! Μου φαίνονται όλα Ελληνικά!

Διαβάστε το 5ο μέρος!
Διαβάστε τη σειρά από την αρχή!
© Ioannis Argyros, 2021 Berlin
* Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, ανατύπωση, ή χρήση σε δημόσιο χώρο, χωρίς την έγγραφη άδεια του συντάκτη. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος.